Manifest van de Scheggen

14 december 2019 - In het Manifest van de Scheggen worden voorstellen gedaan om de groengebieden om en tot in Amsterdam een hernieuwde, toekomstgerichte invulling te geven. Dat kan ook de Waterlandscheg ten goede komen.

In het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP) uit de jaren dertig, dat de toenmalige groei van de stad Amsterdam in grote lijnen vaststelde, werd het belang van groen al erkend. Uitgangspunt van het plan was dat elke Amsterdammer binnen tien minuten op de fiets in het groen moest kunnen zijn.
Tussen nieuwe uitbreidingswijken werden omvangrijke parklandschappen gepland: de scheggen van Amsterdam. Als groene vingers dringen deze scheggen tot diep in de stad door.
Op dit moment telt Amsterdam acht van zulke scheggen. Eentje daarvan is blauw: de IJmeerscheg. Eentje daarvan is de Waterlandscheg. Die ligt op dit moment formeel ten noorden van de ringweg A10, maar als je de groengebieden binnen stadsdeel Noord (tezamen ook wel onofficieel de Schellingwouderscheg genoemd) ermee verbindt óók als een groene vinger de stad insteekt.

Bedreiging
Maar de Amsterdamse scheggen staan onder druk. Amsterdam staat voor een grote bouwopgave, zeker zo’n 75.000 huizen in de komende tien jaar. De scheggen zijn juist door hun aantrekkelijke ligging kwetsbaar voor de huidige bouwdrift. Het zou funest zijn voor de leefbaarheid van de bewoners als de groene vingers bebouwd gaan worden en het tien-minuten-fietsen-criterium op de tocht komt te staan.
Alle reden om opnieuw de aandacht te vestigen op de scheggen én hun betekenis te vergroten. De scheggen kunnen immers ook een vitale rol spelen bij de aanpak van de huidige klimaat- en energieopgaven. Natuurontwikkeling en recreatie kunnen bijvoorbeeld prima samengaan met wateropslag of de productie van energie en voedsel. Kortom, de scheggen moeten meebewegen met de toekomst.

Nieuwe identiteit
Het Amsterdamse architectuurinstituut Arcam heeft daarom deskundigen, gebruikers en bewoners bij elkaar gebracht om hierover na te denken. Het resultaat is het op 13 december 2019 gepresenteerde Manifest van de Scheggen. Dat roept op tot een actieve houding en een radicale visie ten aanzien van de scheggen voor een nieuwe, meer ontwikkelde identiteit.
‘De scheggenstructuur moet worden opgeschaald naar het niveau van de metropoolregio’, schrijft het Manifest. Het AUP moet een MRAUP worden, een taalgrapje dat zowel de afkorting van de Metropoolregio Amsterdam als die van het Algemeen Uitbreidingsplan bevat. De scheggen moeten opnieuw geladen worden met eigentijdse doelen en hun begrenzing met harde groene contouren moet bestuurlijk worden vastgelegd.

Duurzame regio
De Manifest-schrijvers willen dat er voor iedere scheg afzonderlijk een herstel- en ontwikkelplan gemaakt wordt. Er moeten meer feiten en gegevens over de scheggen worden verzameld om hun functioneren te kunnen monitoren. Ook het verhaal van de scheggen moet opnieuw geladen en verteld worden. ‘Maak de scheggen drager van de duurzame regio.’
De scheggen kunnen functies vervullen op het gebied van recreatie en ontspanning, waterberging, verkoeling, herstel van biodiversiteit, productie van duurzame gewassen voor voeding en bouwindustrie, CO2-opslag en in de circulariteit van grondstoffen.
Om de scheggen te behouden en te versterken zijn financiële investeringen nodig van gemeenten, regio en stakeholders. Deze inzet moet worden vastgelegd in meerjarenplannen.
Een door Arcam ingehuurd bureau voor landschapsarchitectuur heeft voor de Waterlandscheg een inspirerende toekomstvisie gemaakt, waarin alle potenties van het water verder worden uitgewerkt.